Edebiýat

Arzuw

mybb@mybb.ru (Admin) — Wed, 06 Jan 2021 08:14:06 +0300

Gyzjagaz deňziň kenarynda balykgulak gözläp ýörkä, öňünden jadyly çyra çykýar. Eline alyp tozanyny süpürişdirenem şoldy welin, çyranyň içinden zompa jyn çykýar duruberýär.
� Eý, Taňrym, bu hakyt jyn ýaly-la...
� Hawa, edil özi. Men şu jadyly çyranyň jyny. Hormatly eýäm! Size boýun egýän we gulak asýan! Näme hyzmat bolsa aýdyberiň.
� Men seň eýäň däl.
� Kim meni şu çyradan çykaran bolsa, şolam meň eýäm bolýar. Men siziň üç arzuwyňyzy ýerine ýetirmäge taýyn.
� Seň çyrada ýesir galanyňy bilse, islendik kişi çykarardy. Şonuň üçin sen meniň üç arzuwymy berjaý etjek bolup azara galyp oturma. Men öz günümi özüm görerin. Jyn gyzjagaza geň galyp seretdi. Sebäbi ol ömründe beýle jogaby eşidip görmändi. Hiç kim üç arzuwynyň hasyl bolmagyna garşy bolmandy.
� Seniň hiç hili arzuw-hyýalyň, maksat-myradyň ýokmy?
� Men ýaňy saňa duşmankam, kenarda rowaýatlarda aýdylan, içinde älemgoşar gizlenen balykgulak gözleýärdim � diýip, gyzjagaz gözüni ýerden aýyrman durşuna dillendi: - Gerek bolsa men saňa müň sany balykgulak tapyp bereýin.
� Sag bol, minnetdar. Men höwes edýän işimi özüm etmäni gowy görýän.
� Ol-a älemgoşar eken, içinde Gün, ýel, ýyldyz gizlenen balykgulagam tapyp bereýin. Ýöne sen menden zat almak isläňog-a � diýip, jyn öýkeli ýagdaýda asmandan älemgoşar çykardy.
� Sag bol, minnetdar � diýip, gyzjagaz aýagynyň ýanyndaky balykgulagy galdyrdy.
� Ehh, ýene-de älemgoşarsyz balykgulak.
Şeýdip, gyzjagaz onam gapdala zyňyp goýberdi.
� Onda saňa görlüp-eşidilmedik kaşaň köşk gurup bereýin � diýip, jyn boýy bulutlara ýetýän köşk salyp berýär.
� Bir sered-ä, görmäge göz gerek, näçe gördügiňçe, gözüň dokunýar. Bular ýaly köşk hiç kimde ýokdur. Hany, onda, köşge gir-de ornaşyber...
� Maňa ilde ýok zat gerek däl � diýip, gyzjagaz köşkdenem boýun gaçyrdy.
� Ýeri bolýar, gözel göwnüň, men-ä saňa goJiu Ba Dao, hytaýly ýazyjy (Hekaýa) ARZUW 26 De �6. 2019 27 De �6. 2019 wusy bolsun diýdim � diýip, jyn gyzjagaza balykgulak gözlemäge kömekleşdi. Jyn ahyry içi byjyklap gürlemän durup bilmedi:
� Men şu wagta çenli näçe adamyň üç arzuwyny bitirip berendirin öýdýäň?
� Adamlar senden näme dilediler?
� Gutarmaýan baýlyk, ölümsiz durmuş, baky söýgi...
� Olaryň hemmesi tükeniksiz zat isläpdirlerdä.
� Sen beýle zada ynanaňokmy?
� Ol juda bir möhüm zat däl. Üýtgeşik zadam däl. Edil Güneş ýaly, Güneş her günem bar, hemme kişiňem umumy zady, olam sen-men diýmän, her kime öz şuglasyny saçýar... Jyn ýene-de üç arzuwa dolanyp geldi:
� Diňle, gyzjagaz, men saňa bir wakany gürrüň bereýin. Öň bir dilegçi bardy. Aýdym aýtmagy juda gowy görýärdi. Ol menden baýlyk diledi. Men şonda daga bir gezek üfedim welin, dag atlyn-kümşe öwrüldi duruberdi.
� Dilegçi altyndan daglary gowy görýän bolsa, Gün doganda, tutuş bir oba hem altyn reňke bürenýär ahyryn. Onsoňam pula bagt satyn alyp bolanok. Kim satyn alyp bolýar diýip pikir edýän bolsa, diýmek, ol ýoksulyňam ýoksulydyr. Ýogsa-da, onuň ikinji arzuwy nämedi?
� Ol altyn dagy ogurlanar öýdüp, ony gorar ýaly ullakan berk gala gurup bermegimi haýyş etdi.
� Üçünji arzuwy näme?
� Ol üçünji arzuwyny aýtmady. Bir gün altynlarym tükenende aýdaryn diýdi.
� Ýeri onsoň, ol altynlaryny sowup gutardymy?
� Gutararmy? Ol altynlarynyň müňden birinem sowup gutarmanka dünýäsini täzeledi. Şeýdip, ol üçünji arzuwyny aýdyp ýetişmedi. Ol hemişe galadaky altynlaryny garawullap gezerdi. Aýdym aýtmagynam taşlady. Bar oý-küýi tyllalaryny gorap saklamakdy. Şeýdibem ölüp gitdi pahyr.
� Diýmek, ol dilegçi bagt isläp, betbagt bolupdyr-da. Baýlygynyň hözirinem görüp bilmändir � diýip, gyzjagaz asmandan uçup barýan durnalara gözlerini dikdi. Jyn gyzjagazyň baýlykda gözüniň eglenmejekdigini görüp, oňa şu wakany gürrüň berdi:
� Öň betgelşijek bir gyzjagaz bardy. Ol dünýädäki iň owadan, iň görmegeý gyz bolmak isledi. Menem arzuwyny bitirdim welin, şobada peri-peýkere öwrüldi duruberdi.
� Ýeri onsoň, dünýä gözeliniň ikinji arzuwy nämedi?
� Ikinji arzuwymy? Ikinji arzuwy hemişelik ýaş bolup galmakdy. Sebäbi garrasa görk-görmegini ýitirjekdi.
� Onsoň dünýäniň iň owadan gyzy özüne taý tapyp bildimikä?
� Wah, bar mesele-de şonda. Dünýä gözeli özüne ýoldaş tapynmak üçin jar çekdirdi.
� O nähili?
� Kimde-kim dünýäniň iň owadan gyzyna öýlenmek isleýän bolsa, gyzyň öýüniň gapysynyň agzynda nobata durmaly diýip. Gyz ýigitleri ýeke-ýeke synap görjekmiş.
� Oňa öýlenmek islän ýigit bary üýşen bolsa gerek?!
� Näsini aýdýaň, baýy-garyby, gaýkyjasyküýküjesi diýmän, garaz, dünýäniň dürli künjeginden özüne göwni ýetýän men-men diýen ýigitler ýygnandylar. Olar özleriniň söýgüsini subut etmek üçin ähli bägülleri ýolup gutardylar.
� Hawa, onsoň taý tapyldymy?
� Tapylsa bolmajakmy? Onuň gözelligine deň gelip biljek ýigit entäk eneden dogulmanmyş.
� Ol näme üçin baky gözellige eýekä, garrap gitjek ýigit bilen durmuş gurmakçy bolduka?
� Ol üçünji arzuwyny aýtmandy ahyryn. Eger-de göwün söýen ýigidi tapylan bolsa, onda onuň üçinem baky ömür diläp bilerdi.
� Bolup biler, emma ony söýjek ýigit muňa razy bolup, gyz bilen ýüz müň ýyl bile ýaşamaga kaýyl bolarmydy? � diýip, gyz bilesigelijilik bilen sowal berdi.
� Onçasyn-a biljek däl...
� Ýeri onsoň, gyz näme diledi?
� Gyz düýş diledi.
� Nämäň düýşi?
� Ol menden ýüz müň sany owadan düýş diledi. Onuň pikiriçe, diňe düýşde baky owadan ýigide duşup boljakmyş...
� Gussalydygyny. Gyz özüne baky owadanlygy dilemek bilen baky ýekeligi, ýalňyzlygy alypdyr � diýip, gyzjagaz çägäniň üstünde oturdy. Jyn:
� Gyzjagaz, seni diňläp, adamlaryň arzuwlaryny amala aşyrmak bilen olara ýagşylyk däl-de, ýamanlyk edýänime düşünip galdym � diýdi.
� Jyn, seniň pikiriňçe, arzuw diýmek näme? � diýip, gyzjagaz elini aýagynyň üstüne goýup oturyşyna sorady.
� Arzuw � gowuşmak isleýän zadyň diýmek...
� Onda oňa arzuw däl-de, isleg diýilýär.
� Näme tapawudy bar? � diýip, jyn sorady. Jyn hakykatdan hem isleg bilen arzuwyň tapawudyny bilenokdy.
� Atam maňa hemişe aýdardy, arzuw diýmek � bu seniň umydyň, maksadyň. Umyt adama güýç berip bilýär, emma isleg güýç berip bilmeýär � diýip, gyzjagaz ýylgyryp jogap berdi.
� Näme üçin güýç berip bilenokmyş?
� Isleg diňe köp isleg döredip bilýär. Men munuň şeýledigini ýaňky iki hekaýadan öwrendim. Adamyň islegleriniň soňy ýok.
� Diýmek, onda bu arzuw däl-de, isleg-dä?
� Jyn düşünmän kellesini gaşady.
� Bolýa, goý, seň diýeniň bolsun. Ýöne, meniň pikirimçe, arzuw bilen islegiň tapawudy ýok...
� Ýogsa-da, jyn, hiç kim üç arzuwynyň biri hökmünde seniň arzuwyňy amala aşyrmak islemedimi? � diýip, gyzjagaz gyzyklandy. Jyn aňkaryp galdy.
� Kim özüne derek meň üçin arzuw etsin, hä? Baryp ýatan akmagyň biri bolaýmasa, hiç kimem muňa razy bolmaz, jynyň arzuwyny amala aşyrmak kimiň kellesine gelsin diýsene... � Sen nämäni arzuw edýäň, jyn? Jyn näme jogap berjegini bilmedi. Hiç kim şu wagta çenli jynyň arzuwy bilen gyzyklanmandy. Gyzjagazyň müňlerçe ýyldan soň ilkinji bolup jynyň arzuwyny soramagy täsin ýagdaýdy. Ýöne üç arzuw dileýänlerem günäkärläp bolmaz. Sebäbi jyndan üç zat dilemek olara berlen hukukdy. Soňky sapar çyradan çykanyna sekiz ýüz ýyl bolupdy. Sekiz ýüz ýyllap çyranyň içinde ýaşamak, şonça ýyldan bir gezek daşyna çykyp, bu ýagty jahany görmek
� jyn üçin mundan uly arzuw ýokdy. Ýöne jynyň mundan başga-da arzuwy bar ýalydy.
� Meniň arzuwym... � Jyn arzuwyny aýtmaga ýaýdandy.
� Näme isleýäň? Jyn näme isleýänini bilmän sägindi. Sebäbi arzuwlary amala aşyryjy jyn üçin bu, birhili, geň ýagdaýdy. Kesekileriň arzuwlaryny amala aşyryp, bu günem özüň zat dilemek � ýüzüň hamy galyň bolmasa, bu aňsat däldi. Uzakdaky Günüň gyzyl şapagy deňziň aňyrsynda bireýýäm öçüp gidipdi. Garaňky asmanda ýyldyzlar patrak ýalydy. Olar, hamala, jyn bilen gyzjagazyň gürrüňini diňleýän ýaly, alyslardan ýylpyldaýardylar.
� Erkin bolsam gowy bolardy � diýip, jyn göwünli-göwünsiz hümürdedi.
� Erkin bolsaň, bu giň jahanda ähli arzuwyňa ýetse bolýar. � Men saňa erkinlik berýän. Sen şu günden şeýläk çyraň jyny däl. Sen indi adamlaryň arzuwlaryny amala aşyrmaga-da borçly däl. Sen erkin. Öz eliň, öz ýakaň...
� Çynyňmy? Ynanyp bilemok, men indi erkinmi?
� Hawa, sen erkin...
� Men erkin, eşidýäňizmi, men indi erkin � diýip, jyn begenjinden möňňürip goýberdi. Biraz salymdan soň jyn birden bir zat ýadyna düşen ýaly:
� Seniň beýleki iki arzuwyň näme � diýip, ýüzüni sallap durşuna sorady.
� Men durmuşdan kän zada garaşamok. Ýaňam aýdyşym ýaly, adamlaryň islegine gutarma ýok. Şonuň üçin galan iki arzuwymdan el çekýän. Gyzjagazyň sadalygy, kanagatlylygy erkinlik dälmi, eýse?!... Bular her bir ynsan dünýä gelende berilýän baýlyklar. Emma käbirimiz erkin ýaşap, erkinligiň nämedigini unudypdyrys. Erkinlik � adamlara arzuwyny gözlemäge, amala aşyrmaga ýardam edýän ruhy güýç. Garaňky gatlyşsa-da, gyzjagaz içi älemgoşarly balykgulagy tapyp bilmändi. Hyýalyndaky balykgulagy tapmasa-da, ol gözlemekden lezzet alýardy.
� Sag bol, jyn, ýene-de görüşýänçäk sag bol � diýip, gyzjagaz elini galgadyp, jyn bilen hoşlaşdy.
� Meň öýe gaýdar wagtym boldy.
� Sag bol, meň perişdejigim. Men seni şeýlebir gowy görýän � diýip, jyn birden gözden gaýyp boldy. Jynyň nirä gideni belli däldi. Ýöne onuň arzuwyny gözlemäge we amala aşyrmaga esas berýän erkinligi bardy. Gyzjagaz jynyň çyrasyny öýe getirdi-de, onda gül ekip, penjiräniň öňünde goýdy. Indi her gezek içi gülli çyra seredende, jyn biygtyýar ýadyna düşýärdi.

Jiu BA DAO,
hytaýly ýazyjy.

Hytaý dilinden terjime eden: Sähetmyrat BEGENJOW.

AWTOMATLY GORAÝMASAÑ...

mybb@mybb.ru (Admin) — Sat, 02 Jan 2021 19:42:32 +0300

- Hawa, ýoldaşlar, mazaly esewan bolsañyz, meniñ ýüzüm-gözüm eñşäp durandyr, edil Hirosimanyñ harabalygy ýaly. Şeýle bolmaz ýalam däl-dä, walla. Uly oglumyzy öýermek üçin, çagalaryñ ejesi gudaçylyga barypdyr. Özi-de oglumyzyñ bar diýen ýerine barypdyr - insititutda bir kursda bileje okap ýören gyz eken. Gyzyñ ejesi: "Bize galyñ gerek däl, gyzymyzy bir laý geýindirip, şaý-sepli etseñiz bolýar" diýipdir-de, eline bir spisok berip goýberipdir. Ynha, görüñ: "Lama" paltosy - 6 müñ manat, benewşe reñkli panbarhat - 1500 manat, italýan ädigi - 220 manat, şagyñaç - 350 manat, şagyñajyñ aşagyndan han ýaglyk - 140 manat, altyn bilezik - 1500 manat, brilliant gaşly altyn ýüzük - 1500 manat. Her barmagyna gämi ýüzük - hersi 280 manatdan altun broşka - 520 manat, altyn gulakhalka - 310 manat, altyn sagat- 500 manat, hemme dişlerini altyna gaplamaly. Şu zatlar jemi 16 müñ 500 manada düzeljek.
Ine, ýagdaý-a şeýle, ýoldaşlar. Elheder alyp, oglum ejesiniñ spisogyny gyza görkezipdir welin, o-da içiñi ýakaýyn diýen ýaly: "Galyñ diýmändir-ä, ejemiñ düzen spisogyndaky zatlary äberseñiz bolýar" diýipdir. Ýeri, muña näme diýip, näme aýdarsyñ! Eger juldan çykyp, şo zatlary äberäýsegem, bir howply tarapy bar: 16 müñ 500 manatlyk zady geýip, dakynyp, şähere çykaýsa, ony ýaragly goramaly bolar. Onda-da awtomatly goramaly bolar. Bizde bir hazan alyp ýatan awtomatam ýog-a. Amerikada ony arkaýyn satyn alyp bolýarmyşyn. Turistik putýowka bilen Amerika gidip, getirip bolmazmykan-aý!? Öz-ä bir synanşyp görmeli. Ömrümde ilkinji gezek ogul öýerjek bolşum. Uly oglumyñ göwnüni ýykyp bolmaz-a!
Düýn ýöne ýassykdaşyma "proizwodstwony" ýap diýdim. Ilat sany boýunça Hytaýyñ yzyndan ýetjek bolup durmaly diýdim. Eger dogurmañy bes edip bilmeseñ, onda diñe gyz dograweri diýip, gaty berk tabşyrandyryn. Dogry-da, walla. Ýogsam her ogly öýerjek bolup, on alty ýarym müñ manat tapmak üçin, görgä galyp ýörmeli bolar. Onuñ üstesine-de, Atlantiki okeandan aşyp, awtomat getirmeli bolar. Iki aýakly 16 ýarym müñ manady ýaragly goramaly bolar-a!

Aşyrberdi KÜRT.
Çeşme: Kitapcy.com

Hemmeleriñ hemme zady bilýän ýurdy

mybb@mybb.ru (Admin) — Sat, 02 Jan 2021 13:01:06 +0300

Žurnalistikanyñ altmyş ýyl bäri güýjüni ýitirmän gelýän kanuny: "Bir it kimdir birini dişlese, bolup biläýjek zatdygy üçin munuñ žurnalistikada hiç hili gymmaty ýok. Habaryñ gazetde çykmagy üçin it adamy däl-de, adam iti dişlemeli."

Ýurduñ iñ uly tiražly gazetiniñ redaksiýasynyñ gapysyndan bir it kürsäp girdi. Gazetiñ işgärleri ony gazetde işleýänleriñ biriniñ itidir öýtdüler. Emma selkildäp ýören bir itiñ redaksiýa girmegi öñ gören-eşden zatlary bolmansoñ, onuñ yzyndan ylgadylar. Ele salnyp, daşary zyñyljagyny bilen it adam dilinde:
- Birje minut saklanyñ, jenaplar! - diýende, doñup galdylar. Adam dilinde gürlemäge başlan ite it ýaly çemeleşmelimi, ýa-da hormat görkezmelimi? It gezetiñ ýazuw işleri boýunça redaktory görjekdigini aýtdy.
- Ol häzir ýygnakda... - diýip, jogap berdiler.
- Oñ ýaly bolsa gazetiñ hojaýyny bilen görüşeýin...
- Olam ýygnakda.
- Gazete jogapkär haýsam bolsa biriñiz bilen?..
Hemmesi şo gün gazetiñ meseleleri boýunça ertirki ýygnaga gidipdi. It aýak diräp, iññän möhüm habarynyñ bardygyny aýdyp, dessine ýygnak gidýän zala salmaklary üçin towakga etdi.
Gazetiñ işgärlerinden biri gapyny kakyp, ýygnak bolup duran zala girdi. Uzyn stolda oturan on dört kişiniñ arasyndaky gazetiñ baş redaktoryna:
- Başlyk, bir it siziñ bilen görüşmek isleýär - diýdi.
Aşa agras ýüzli adam bolan gazetiñ eýesi:
- It? O nähili it? - diýip gygyryp sorady.
Işgär hormat bilen:
- Jynsyny bilemok, buýra-buýra tüýli owadan it. Köçeki ite-hä meñzemeýär. Boýnunda bukaw barlygyna seretseñ-ä, eýesi bara meñzeýär. Ganjyk...
Oturanlar gülüşdiler. Gazetiñ eýesi agraslygyny bozman:
- Göreñokmy, häzir ýygnak geçirip durus, garaşsyn... - diýdi.
- Aýtdyk, başlyk. Emma diñlemedi. Möhüm habarym bar diýip, siziñ bilen görüşjekdigini aýdýar.
- Gelsin, olar ýaly bolsa...
Işgär iki açylýan gapynyñ bir tarapyny açyp, iti içerik saldy. It:
- Bagyşlañ, başlyk - diýdi. - Iññän möhüm bir habary dykgatyñyza ýetirmek üçin gyzyldan gymmatly wagtyñyzy alýaryn.
"Möhüm habar" sözüni eşdenden, zaldaky asyl käri žurnalistlik bolan bölüm redaktorlary nädip bir itiñ adam ýaly we adam dilinde gepläp bilýändigine haýran galmagy hem undup, "möhüm habaryñ" nämedigi bilen gyzyklandylar.
Gazetiñ ýazuw işleri boýunça redaktory:
- Bu habary öñ başga gazete beren dälsiñ-ä? - diýdi.
It:
- Ýok, başlyk - diýdi. - Birinji size geldim. Çünki hojaýynym her gün siziñ gazetiñizi alyp okaýar.
Diýseñ medeniýetli gepleýän it:
- Başlyk! - diýdi. - Bir adam meni dişledi.
Bu gezek beýlekilere goşulyp, gazetiñ baş redaktory-da güldi:
- Görýän welin sen diñe adam dilinde gürlemegi däl, žurnalistligi-de öwrenipsiñ.
It:
- Men size bolan wakany gürrüñ berýärin - diýip, stolda oturanlara syrtyny öwrüp, çep budundaly adam dişiniñ salan agyr ýarasyny görkezdi.
Gazetiñ ýazuw işleri boýunça redaktory:
- Indi muny altmyş ýyl bäri hemmeler öwrendi, bilmeýän ýok... - diýdi.
- Nämäni bilmeýän ýok, başlyk? - diýip, it sorady.
- Žurnalistlikde itiñ adamy däl-de, adamyñ iti dişlemesiniñ möhümdigini...
Baş redaktor itiñ geplemegine maý bermän:
- Bu oýnuña hiç kimem ynanmaz - diýdi. - At gazanmak üçin gazete habar boljak bolýanyñ belli. Özüñçe gazetde adym tutular, hatda suratlarym hem çykar diýip arzuw edýänsiñ. Emma biderek azara galypsyñ, gyzym...
"Gyzym" diýen badyna baş redaktoryñ ýüzi çym-gyzyl boldy. Ol gazetde işleýän zenanlara hemişe gyzym diýip öwrenşendigi üçin urkaçy ite-de birdenkä "gyzym" diýäýipdi. Emma haýsydyr bir ite başgalaryñ ýanynda "gyzym" diýmegiñ ýerliksizdigini derhal ýadyna salyp, birküç hezek ardynjyrady-da, sözüne dowam etdi:
- Ýagny... şeýle... Seni bir adamyñ dişländigini habar hökmünde gazetde berib-ä bilmeris. Emma hökman berilsin diýip aýak diräp durjak bolsañ, puluny tölärsiñ, reklama hökmünde çykaraýarys.
It:
- Başlyk! - diýdi. - Men siziñ tanaýan itleriñizden däl. Haýyş edýärin, maña ynanyñ, bir adam hakykatdanam meni dişledi. Özüme reklama bolsun diýip, sensassiýa döretjek bolamok.
Oturanlaryñ biri:
- Onda näme üçin? - diýip sorady.
- Meni dişlän adamyñ guduzlama ähtimallygy bar, şoñ üçin. Başga itleri-de dişläp biler. Gazetde meni dişländigi barada habar çyksa, her kim özüni gorap biler. Hatda kän wagt geçmedik bolsa, meni dişlän adamy barlagdan geçirip, onuñ guduz bolup-bolmandygyny hem anyklap bolar.
- Seni dişlän adamy nädip taparlar öýdýäñ?
- Tanaýaryn men ony, başlyk, ol meniñ hojaýynym.
- Öz hojaýynyñ seni dişledimi? - diýip, gazetiñ baş redaktory geñ galyp sorady.
- Hawa, başlyk aga.
- Ýeri, ýeri, jypdyrjak bolma, bizi beýdip aldap bilmersiñ.
- Aldajak bolamok, başlyk. Ynanmasañyz sorap-idäp göräýiñ.
- Kim bilýär, näme işleri gaýyryp, görgüliniñ gaharyny getirip, oña özüñi dişlemäge mejbur edensiñ.
- Dine meni däl-how - diýip, it janykdy. - Aýalynam dişledi.
Baş redaktor:
- Bir äriñ aýalyny dişlemegi üçin guduz bolmalymy hökman... Bir erkegiñ aýalyny ýa-da aýalynyñ deregne goýan zenany dişlemäge haky bar. Şeýle dälmi, kärdeşler? - diýip, oturanlardan sorady.
Içlerinden biri:
- Hawa, bolman näme, är-aýalyñ arasyndan bular ýaly zatlar bolup biler... - diýdi.
Ýene biri:
- Aýaly ýatyrka dişledimi? - diýip sorady.
- Ýok, başlyk - diýdi it. - Aýaly hajathanadan çykyp barýarka dişledi.
Baş redaktor:
- Bu işiñ wagty-sagady bolmaz - diýdi.
- Dogrudyr welin, bu görnetin guduzlamanyñ alamatyny berýär...
Baş redaktor:
- Guduzlan ýalymy? Topuljagyny hiç bir erkek şobada bilip bilmez...
It:
- Emma başlyk - diýdi. - Agzyndan hyllygy-da akyp durdy.
Ýazuw işleri boýunça redaktor:
- Olar ýaly wagtlarda adamyñ köplenç hyllygam akar, başga zadam...
Baş redaktor ite şeýle diýdi:
- Seniñ bu bize oýnamakçy bolýan oýnuñy häzir dünýäde bilmeýän ýok. Ýagny bir adam bir iti dişlese, munuñ gazete habar bolup düşjegini hemmeler bilýär, şonuñ üçin muña hiç kim ynanmaz, toslap tapýarlar diýerler.
It salyhatlylygy elden bermän, hormat bilen gepledi:
- Adaty ýagdaýda itleriñ adamlary dişleýändigine, bir adamyñ iti dişlese, munuñ diñe gazete habar bolup düşjegine, muny-da bireýýämden bäri hemmeleriñ bilýändigine we adamlaryñ maglumatlaryñ iñ anygyna ynanýandyklaryna düşünmän duramok. Emma ýüzden biri, müñden biri, hatda milliondan biri munuñ tersine bolup bilmezmi?
- Meselem nähili? - diýip, baş redaktor sorady.
- Meselem, bir adamyñ guduzlap, bir iti hakykatdanam dişländigi...
Baş redaktor bolşundan beter çişip we ýañsylaýjy gülümsiräp:
- Bizi aldajak bolmañy bes et! - diýdi.
Ýazuw işleri boýunça redaktor:
- Ýagny seni dişlän eýäñ guduzlandyr öýdüp gorkýarsyñmy?
- Özüm üçin gorkamok. Çünki iññän gowy adam bolan hojaýynym wagtynda maña guduza garşy sanjym etdirendigi üçin meni näçe dişlese-de guduzlamajagymy bilýärin. Meniñ gorkym özüm üçin däl, beýleki itler üçin. Bir adamyñ guduz bolup, bir iti dişläp biljekdigine siziñ kimin başgalary-da ynanmasa we siziñ kimiñ hemmeler hemme zady anyk bilýändirin öýtse, ahyrynda bar boljak zat ýene biz itlere bolar. Guduz howpunyñ öñüni almak üçin guduzlanlary ýygnap aýyrmagyñ deregne, hemişe edilşi ýaly biziñ töweregimizdäki ähli itleri öldürerler.
It näçe janyksa-da, guduzlama ähtimallygy bolan eýesiniñ özüni dişländigi baradaky habary gazetde berdirip bilmedi. Ahyrsoñy baş redaktor iti kowdy.
Köçede gözüni açan it birinji baran gazetinden has az tiražly, emma gowy gazetleriñ biri saýylýan başga bir gazetiñ redaksiýasyna bardy. Ol ýerde-de oña düşünen bolmady.
It ähli gazet-žurnallaryñ redaksiýalaryna aýlandy. Ýöne olaryñ hiç birine-de guduzlama ähtimallygy bolan eýesiniñ özüni dişländigini hiç kime ynandyryp bilmedi. Bu wakany gazete çykaryp, tanymal boljak bolýandyr öýtdüler. Öwrenip, ynanýan zatlaryndan dynnym ýalja şübhe duýmadylar.
Habar beriş serişdelerinden umydyny üzensoñ, töweregindäki guduza ýolukmadyk görgüli itleri ýok edilmekden saklamak islän it radiostudiýa gidip, hakykaty oña aýtmaga synandy. Radiostudiýanyñ başlygy-da birnäçe ýyl bäri hemmeleriñ bilýän "Bir it bir adamy dişlese, diñe gazet habary bolup biler" diýen kadanyñ indi hiç kime gyzykly däldigini aýdyp, iti kowdy. It guduzlama ähtimallygy bolan adamyñ öz itini dişländigi baradaky habary radiodan berilse, degişli işgärleriñ gerekli öñüni alyş çärelerini geçirip, guduzyñ ýaýramagynyñ öñüni alyp boljakdygyny sözi ýer tutmasa-da, aýtmaga synanyşdy. Radiostudiýanyñ başlygy:
- Tölegini töläp, reklama etdirip bilersiñ... - diýdi.
It:
- Habara ynanmaýan diñleýjiler bu wakany reklama edip bereñde ynanarlarmy özi? - diýip sorady.
Radiostudiýanyñ başlygy reklamalaryñ ynandyrmak üçin däl-de, aldamak üçin berilýändigini, muny diñleýjileriñem bilýändigini, emma adamlaryñ ynanmak bilen deñ derejede aldanmaga-da döwtalapdygyny aýtdy.
Radiostudiýadanam kowlan it iñ soñky umydyny jemläp telewideniýä gitdi. Telewideniýäniñ başlygy-da öñküleriñ sözüni gaýtalady. It adamy dişlese - mundan habar bolmaz, emma adam iti dişlese - onda bu waka gazet habary bolmaga mynasypdyr. Emma munuñam şeýledigini eýýäm bilmeýän ýok. Şonuñ üçin adamyñ iti dişländigine hiç kim ynanmaz, hemmeler muny toslama habardyr öýder.
It gaharlanmajak bolup gepledi:
- Siz adamlar bilýändiris öýdýän zadyñyzdan hiç şübheleneñzokmy? Müñden bir gezek tötänlik bilen ýalñyşyp biljegiñizi hiç oýuñyza getireñzokmy? Bilýändiris öýdýän zadyñyzyñ dogrudygyny-däldigini ýekeje gezegem bolsa barlap görjek bolañzokmy?
Telewideniýäniñ başlygy:
- Bir zadyñ dogrudygyny bilip durkak, näme üçin şübheleneliñ? Näme üçin ony dörjeläp biderek wagtymyzy gidereliñ?
Ýarasynyñ yzasyndan ýaña agsap zordan ýöreýän it ýolda indi nirä barsamka diýip pikirlendi. Ahyrynda Saglygy goraýyş ministrligine bardy we ministriñ ýanyna giril başardy. It bolmadyk bolanlygynda we adam dilinde gürleşip bilmese onuñ ministriñ ýanyna girip bilmegi mümkin däldi. Ýönekeý adamlar ministriñ garşysyna çykyp bilenok. Emma bu it bir itiñ adam dilinde geplemesiniñ döreden haýranlygyndan peýdalanyp, ministr bilen duşuşma mümkinçiligini gazandy. Ol ministre bolup geçenleri jikme-jik gürrüñ berensoñ, iññän seresaply öñüni alyş işleri geçirilmese guduzyñ ýaýrajakdygyny, ýene hemişeki bolşy ýaly bu gezegem muña hiç hili dahyly ýok itleriñ günäkärlenip ýok ediljekdigini, hiç hili alñasaman, salyhatlylyk bilen düşündirdi.
Ministr ýañsylaýjy gülümsiräp:
- Sen it halyña adamyñ iti dişlemeginiñ täsin waka boljakdygyny öwrenipsiñ - diýdi. - Bir itiñ bilýänini adamlar bilýän däldir öýdýäñmi?
Birdenkä gaşlaryny bürüşdiren ministr gygyrmaga başlady:
- Ýit! Ýit ýok bol-a, gözüme görünme! Ýit!
Guýrugyny ýamzyna gysyp özüni zordan köçä atan it jynsdaşlary bolan itleri guduzlamadygam bolsalar, öldürilmekden halas etmek üçin näme edip biljekdigini serine aýlady. Haýwan meseleleri bilen gyzyklanjagyny umyt edip Ekerançylyk we maldarçylyk ministriniñ ýanyna gitdi, ol ýerdenem oñyn jogap almansoñ, weterinariýa gullugyna, soñra haýwan hassahanasyna, iñ soñunda-da guduz hassahanasyn gidip, degişli işgärlere, ýolbaşçylara ýüz tutdy. Hemmesinden-de birmeñzeş jogap aldy:
- Bu hemmeleriñ bilýän zady... Muña hiç kim ynanmaz!
Bar zatdan ötri olaryñ özleri-de ynanmaýardy.
Bütin umydyny üzen it öýüne dolanyp geldi. Şol wagtyñ içinde öýüniñ ýerleşýän sebitinde guduz eýýäm ýaýrajagyny ýaýrapdy. Adamlaryñ itlerimi, itleriñ adamlarymy, ýogsa-da hemmesi biri-birinimi - kimiñ kimi dişleýändigi belli däldi. Bu ýaramaz ýagdaýa garşy degişli gulluklar işe girişip, guduzlan adamlary aýyrmaga, guduzlamadyklara waksinasiýa geçirmäge, guduz bolsun ýa bolmasyn - tapawudy ýok, itleriñ barsyny öldürmäge başlapdylar.
Boýny bukawly we bukawynda belligi bolan itler, ýagny eýeli itler guduza garşy sanjym edilendikleri bellige alynsa, öldürilmekden halas bolýardy.
Adam dilinde gepleýän itiñ bukawy we bukawynda-da onuñ guduz garşy sanjym alandygy barada belligi bardy. Emma adamlara gep düşündirmek nähili kyn, hatda munuñ indi mümkin däldigine düşünipdi. Bukawyny görkezmäge, bukawynda-da belliginiñ bardygyny aýtmaga ýetişmänkä özüni häkimligiñ it atýançylary öldürer öýdüp gorkýardy. Hiç kime görünmejek bolup ylgaý-ylgaý şäherden çykdy. Şäheriñ gyra çetindäki ýollarynyñ biriniñ gyra-bujaklarynda bir ýerde gizlin sümelge bardy. Bu sümelgede uzak ýaşan bir dana ýaşuly ýaşaýardy. Bu ýaşulynyñ özi ýaly garry iti bardy. Garry it bütin ömrüni ýaşulynyñ ýanynda geçirendigi üçin olam itler baradaky ähli maglumatlary bilip, danalyga ýetipdi. Sümelgäniñ ýokarky gatyndaky penjireden uzaklary synlap duran garry we dana it gözünden uzaklaşyp ylgap barýan ite gözi düşdi. Ol bar güýjüni jemläp, ony çagyrdy.
It yzyna dolandy, sümelgä geldi. Dana it onuñ nirä ylgap barýandygyny sorady.
It:
- Pasport almaga barýaryn... - diýdi.
- Bärden gitmekçimi?
- Hawa.
- Ýurduñy söýeñokmy?
- Ýurdumy şeýle bir söýýärin welin, oñ ugrunda şirin janymy-da gaýgyrmaryn. Emma bir akmaklyk zerarly boş ýere ölesim gelenok.
- Guduz keseli sebäpli ähli itleri öldürýärler diýip, bu ýurtdan gaçyp barýarsyñ. Biraz wagt geçensoñ, bu jenaýatlaram togtar. Senem şol wagta çenli öz öýüñde ýa-da bärde ýatyp garaş!
- Öldürilmekden gorkup bärden gitjek bolamok...
- Onda näme üçin gitjek bolýarsyñ?
- Çünki bu ýurtda hemmeler hemme zady bilýändirin öýdýär.
- Bu ýurtda hemmeler hemme zady bilýändirin öýtse, ýeke söz bilen ol ýurtda hiç kimiñ hiç zady bilmeýändigini añladýar. - Dana it säginen ýaly edip, ol itden sorady: - Ýeri, nirä gitmekçi bolýarsyñ?
- Heniz anyk nirä gitjegim-ä bilemok, ýöne hemmeleriñ hemme zady bilýändigine ynanmaýan, adamlaryñ anyk maglumatlardanam yzygiderli, iñ bolmanda käwagt şübhelenýän haýsam bolsa bir ýurduna gitjek.
Dana it:
- Ýeri bolýar - diýdi. - Ýaşym ötüşen bolmasady, güýç-kuwwatym bolsady, menem seniñ bilen bile haýsam bolsa bir ýurt diýýän ýurduña giderdum. Bilşiñ ýaly hojaýynymyñ kän-kän kitaply uly kitaphanasy bar. Señ bilen şol kitaphana gideli. Ol ýerde kartalara, ensiklopediýalara seredeli. Syýahatnamalary, geografiýa kitaplaryny okaly. Ilki hemmeleriñ hemme zady bilýändiris öýtmeýän ýurduñ nirededigini bir tapaly.
Olar tirkeşip, sümelgedäki kitaphana bardylar. Dana it atlaslary, ensiklopediýalary, kartalary, kitaplary çykardy, ýaýdy, serdi.
- Ynha! - diýdi.
Seretdiler, gözlediler, okadylar, emma dünýäde hemmeleriñ hemme zadt bilýändiris öýtmeýän ýurduny tapmadylar.
Dana it:
- Görýäñ dälmi? - diýdi. - Dünýäde gidip biläýjek başga ýerimiz ýok...
- Beýle bolsa indi näme ederkäk? - diýip, adam dilinde geplän it sorady.
- Iñ gowsy, adamlaryñ bilýänlerine ynanman, bilýän zatlaryndan şübhelenjek günüñ geljegine umyt edip, dogduk depämizde galyp garaşmak.
- Şo wagta çenli ýaşarysmyka özi bir...
Iki it dişleri bilen biri-biriniñ boýnundaky bukawy goparyp aýyrdylar. Kitaphanadan we sümelgeden çykdylar. Şähere tarap ýörediler. Olar ýok edilmek üçin toplanan itleriñ arasyna goşulmaga gitdiler.

Eziz NESIN.

Terjime eden: Has TÜRKMEN.

wwwkitapcy.com

MENIÑ ROMAN ÝAZYŞYM

mybb@mybb.ru (Admin) — Sat, 02 Jan 2021 00:23:25 +0300

MENIÑ ROMAN ÝAZYŞYM

Basa oturyp, ýassanyp ýatybermeli küti bir roman ýazdym. Özem tüýs pajygaly taryhy temadan. Ýazyjylar birleşiginde we neşirýatda ençeme gezek ara alyp maslahatlaşdylar. "Ýok, bolanok. Gaýtadan işlemeli" diýşip, abraýly komissiýalar onlarça gezek karara geldiler. "Bu eser däl, kösär" diýşip, taryh institytynyñ alymlary aýak dirediler. Etnografiýaçy alymlar romany ýere sokdular. Maslahat uzaga çekdi. Her gezegem gaýtadan işledim, düzetdim. Maşinkada şunça sapar täzeden ýazdyrtdym. Tölän pulum ummadan çykdy gitdi. Mahlasy, men tozmak bilen, maşinistka gelin al-ýaşyl geýnip parlamak bilen. Hatda ol adamsyna "Žiguli" hem alyp berdi. Men bolsam pyýada galdym.
- Şu roman ogurlyk bolaýmasyn - diýip, meni tanamaýan bir taryhçy alymlaryñ biri morta pikiri orta atdy. Ähli ganym depäme urup, ýüzüme ýaýrady. Gaýnadylan leññeje döndüm.
- Nämä esaslanýañyz? - diýip, men oña soragly nazar aýladym.
- Düýpli bir esaslanýan delilim-ä ýok. Ýöne weli, birnäçe ýyl mundan öñ antrasit kömri ýaly şar gara saçy ýüzüne ýaraşyp duran bir jahyl şu romany maña okamaga getiripdi öýdýän - diýip, meni edebiýat ogurlygynda aýyplaýan taryhçy alym sypaýyçylyk bilen pikirini beýan etdi.
Aý berşip oturanlar pakyrda berdiler. Sebäbi näme diýseñ, birnäçe ýyl mundan öñ "kömür ýaly şar gara saçy ýüzüne ýaraşyp duran bir jahyl oglan" diýilýäni mendim-dä. Alymyñ sözüne özümem gülenimi duýman galdym. Birnäçe ýylda garrap, elime hasa almaga mejbur boldum, sekiz aýda saçym agardy, reñkletmäge ýetişmänkäm hem kelläm gyzyl üljä döndi. Saçymdan zat galman düşdi. Siñekler süýr depämde durup bilmän typyp, gaşymda zordan saklanyp galýardylar. Ýañky adam meni tanaman ogurlyk ýapýan ekeni. Soñ özi utanyp, menden ötünç sorady.
Sähetli günleriñ birinde sag aýagym bilen içerden çykyp, küti golýazmamy goltuklap, neşirýatyñ baş redaktorynyñ ýanyna bardym. Ol oñat adam ekeni. Meni mähir bilen kabul etdi.
- Taryhçy alymlara okatdyñmy? Jemi näçe adam okady? - diýip, baş redaktor Sapar Töräýewiç çalt-çalt gürledi.
- Jemi altmyş adama dagy okatdym. Ine-de okanlaryñ spisogy. Onlarça gezek maşinkada ýazdyrtdym. Olaram okady hasap etsek, ýetmiş-segsen adam bolýar - diýdim.
- Näme, her gezek bir maşinistka ýazdymy? Belli birine ýazdyrybermrli ekeniñ-dä - diýip, baş redaktor geñirgendi.
- Wah, bir gezek ýazan maşinistka ikilenç golýazmany eline almasa nätjek. "Waý, kelläm ýarylyp barýa-la, gyz" diýip, özüni diwana oklaýar. Täsiri güýçli öýdýän, meniñ romanynyñ?!
- Ýeri, bolýa-da. Maşinistkalary goşanymyzda ýetmiş-segsen adam bolsa, şol az däl-ä!? Özüñ beri okadyñmy - diýip, baş redaktor ýylgyryp sorady.
- Men hökman okamaly däl-ä?! Özüm ýazdym ahyry. Şol azmy näme?! - diýip, men geñirgendim.
- Az. Ýeterlik däl. Ýazmak bu işiñ tehniki tarapy, türküläp aýtsak döredijilik, zehin, akyl, paýgas we ş.m. Ýaşuly, golýazmañyzy yzyna alaýsañyz nädýä? Biz muny kitap edip çykaraýanymyzda-da, onu ýetmiş-segsenden köp adam okar öýdýäñizmi?! - diýip, Sapar Töräýewiç çyny bilen sorady.
- Sapar Töräýewiç, kömek ediñ. Maşinka berenje pulumy bir ödedip alaýyn-da - diýip, müýnli ýalbardym. Ol oñat adam ekeni. Rehim etdi.
- Ýeri bolýa-da, beýleki romanlaram okanyñda daraklygyña galdyryp, demligiñi daraldyp, hopukdyryp baranok-la - diýdi.
Sapar Töräýewiç meniñ romanyny okanlaryñ uzyn spisogyna nazar aýlamaga başlady.
Baş redaktora alkyş okap, tagzym edip, baýry taryhçy alymymyz Şalar Myradowiçiñ ady ýok-la?! Spisoga goşmagy ýatdan çykaraýypsyñ öýdýän?! - diýdi.
- Oña-ha, dogrymy aýtsam, okatdyrmadym, Sapar Töräýewiç - diýip, ýaýdanjyrap jogap berdim.
- Näme üçin? Naýbaşy taryhçymyz-a şol. Senem oña göwnüýetmezçilik edýäñmi? - diýip, baş redaktor maña seretdi.
- Dözmedim. Özi zordan yra-dara gezip ýören goja kişi, çalamydar, çöpe jan bitdi diýilýänlerden. Bir müñ ýedi ýüz ýetmiş bäş sahypalyk golýazma oýun-oýunjak däl ahyry, dözmedim, Sapar Töräýewiç. Romanyñ wakasy juda agyr, pajygaly, gan atyñ üzeññisine ýetýär. Onuñ ýaly hesretli wakalary Şalar Myradowiçe okatdyryp bilmenn. Ýok, ýok, ol gowy adam. Ynsabym çatanok. Dözemok. Onuñ ýalu weteranlary biz gözüñ göreji ýaly goramaly ahyry - diýip, baş redaktora düşündirjek boldum.
- Ol zatlaryñ aladasy saña galmandyr. Hökman okatdyr. Soñundan tankyt ýazjagam, görseñ, şonuñ özi bolup çykar. Dözmezçilik etme. Olar seniñ eserleriñden çigit ýalyjak nogsan tapsalar, şondan dag ýasarlar, seni aýap goýmazlar, gepiñ gysgasy. Olaryñ, hamana diýersiñ, taryhy özleri döreden ýalydyrlar, goý, görgüsini görüp özi okasyn - diýip, Sapar Töräýewiç meseläni berk goýdy.
- Sapar Töräýewiç, men şonuñ betbagtlygyna sebäp bolaýmaýyn. Ýüregi çydamaz. Birden... - diýip, ellerimi owkalap ýaýdanyp durdum.
- "Suw küýzesi suwda synar" - diýen söz bar. "Ýa öküz ölsün, ýa käşir gopsun" - diýip aýdylypdyr. Okatdyr. Soñy gürrüñli zat bize gerek däl - diýip, baş redaktor öz pikirini gögertdi. Soñra baş redaktor spisogy ymykly eline aldy.
- Hany, ýaşuly, otur şu ýerde. Bu spisogyñda alymlardan Allaş Garaýewiçiñ ady bar-la, bu-da golýazmañy okapmydy? - diýdi
- Hawa, hut özi elin okady, bar ünsüni berip, öwrenip, pikirini maña aýtdy. Gowam çintgäp, wakalary sünnälap seljeripdir. "Ýüzüniñ ugruna çap etmek bolar" diýipdir.
- Dünýäden ötüp giden alymyñ howada ýaýrap giden sözüni maña aýtmasañyzam bolar - diýip, baş redaktor maña pitiwa bermedi.
- Ýok, ýöne howaýy boş sözüni men aýdamok. Reanimasiýada demini sanap ýatyrka elin ýazdyryp alyp, golam çekdirdim - diýip, papkamdan ol alymyñ hatyny görkezdim.
- Berekella, oñarypsyñyz, ýaşuly. Ýazmaça delillik alan bolsañ bolupdyr, ölmejek adam barrmy. Ýatan ýeri ýagty bolsun. Iman baýlygyny bersin - diýip - diýip, baş redaktor perwaýsyz gürledi.
- Görgüliñ iñ soñky okany meniñ golýazmam boldy-da. Hatda wesýetnama-da ýazmaga ýetişmändir - diýip, ýüzümi sallan boldum.
- Saña ýazyp beren resenziýasyny wesýetnamadyr öýden bolaýmasyn - diýip, Sapar Töräýewiç güldi.
- Mümkin. Ýagdaýy-ha egbardy. Ýarym-ýaş bolup, reanimasiýa otagyna sokulyp girdim. Egnim ak gar ýaly halatly bolansoñ wraçlar, medsestralar meni medpersonaldyr öýdýärler. Özüme ýörite ak kamys matadan halat tikdirdim. Meniñ golýazmamy okap ýykylypdy ol. Edil göjek degen torgaýyñ bar-da. Täsiri şonuñ ýaly güýçli öýdýän. Temasy agyr. "Dilem agyr" diýşip, maşinistkalar meniñ eserimi öwdüler. Häzir şu ýerden çykyşyma göni göz keselleri ylmy-barlag institutyna gitjek. Meniñ golýazmamy okan tankytçylaryñ biri şol ýerde iki hepdeden bäri bäbenegini potologa dikip arkan ýatyr. Operasiýa edildi. Gözleriniñ basyşy üýtgäpdir - diýip, baş redaktoryñ ýanyndan gidermen boldum.
- Pikirini ýazyp beripmidi, ýañky gözüni potologa dikip ýatan?! - diýip, baş redaktor sorady.
- Wah, hawa-la. Ynha ýazyp beren resenziýasy. Indi gözleri gapylaýanlygynda-da maña zyýany ýok - diýip, onuñ resenziýasynu howada galgatdym.
- Onuñ añyna täsir etmän, gözlerine zeper ýetişine men haýran - diýip, baş redaktor degişme äheñinde aýtdy.
- Kellede gözden başga näme bolsun. Bar zada täsir eder-dä - diýip, men güldüm.
Baş redaktor uzyn spisoga seredip oturyşyna familiýalaryñ birinde saklandy.
- A-how ýaşuly, bu adam dälihanada zynjyryny çeýnäp ýatyr ahyry. Aýyr muny spisogyñdan - diýip, birini çyzjak boldy.
Derrew eline ýapyşdym. Hereketim gödegrägem bolsa men mamladym.
- Ony aýryp bolmaz, Sapar Töräýewiç. Golýazmany ençeme sapar görgüsini görüp okan-a şol. Arasynda dünýä sygman "huw" - diýip örübem gidipdir. Meniñ romanymda üç ýüze golaý adamynuñ kellesi kesilýär. Atylýanlar, dardan asylýanlar hasabam däl. Aýallardan altysy ata süýredilýär. Şol sanda dördüsiniñ jezalandyrylyşy has üýtgeşik. Her aýagy bir atyñ ýüpüne dañylýar. Söýgülilerden iki jübüdi sañsardaş jezasyna duçar edilýär. Birini läş edip halta salýarlar - diýip öwünmek öwündim.
- Ýaşuly, sizden haýyş, bes ediñ. Meniñ nerwim ekskowatoryñ trosy däl. Aslynda menem dälä ýakyn adam. Bu gürrüñler maña ýarabam duranok. Ýöne welin, çynymy aýtsam, kitabyñyzyñ okalaýmagy mümkin. Sebäbi munda waka bar ýaly. Biziñ beýleki romanlarymyzda waka ýok-da. Nokgy-nokgy, howaýy gürrüñ, ýalañaç pelsepe, takal näçe diýseñ bar. Onam oba adamlary añyna sygdyryp bilenoklar. Sygdyrjagam bolanoklar. Sen olary mejbur etjekmi, urjakmy. Eseriñde akyl satdygyñ milletiñ gyr jynydyr. Uzak giden ýeri magazin bolar kitabyñ. Okamazlar - diýip, Sapar Töräýewiç çyny bilen zeýrendi.
Baş redaktoryñ ýanyndan göni Şalar Myradowiçiñ işleýän institutyna bardym. Goltugymda-da ýassyk ýaly golýazmam. Şalar Myradowiç howluda arassa "azonly" howadan ganyp, baharyñ görkünden ylham alyp ýören ekeni. Esli salym onuñ bilen bile gezmeledim. Hal-ahwalyny soradym. Käbir täzelikler alyşdyk. Emma welin düýp matlabymy aýtmaga bognum ysmady. Gowy alym-da, dözüp bolanok. Ýogsam ol goltugymdaky golýazmama öwran-öwran seretdem. Ýumşumyz düşmese salama barmaýandygymyza ol oñat düşünýärdi.
- Ýañy bir kyn material işledim. Nerwime agram düşäýdi öýdýän. Edil transformatoryñ kölegesinde ýatyp turana döndüm. Kelläm güwläp dur - diýip, ol gürrüñ berdi. Men ýumşumy aýdyp bilmän, ol gezek ýöne şeýle gitdim.
Soñ şenbe güni golýazmany goltuklap, Şalar Myradowiçiñ öýüne bardym. Ýaşuly başagaý bolup, üzüm kesýärdi. Ýarym sagat çemesi oña kömekleşdim. Gepiñ gysgasy, muşakgatly golýazmany oña okatmaga berdim. Özi günäkär. "Näme hyzmat, ýa keýpinemi?" diýdi-dä.
- Indiki şenbede geläý. Okap, öz pikirimi ýazyp goýaryn - diýdi.
Alty güni geçirip ýedinji güni ýetip bardym öýüne.
- Hany Şalar Myradowiç? - diýip aýalyndan soradym.
- Wah, dogan, Şalar-a: tas şa tagtyna mündürilip Watutindäki "Mikroraýona" alnyp gidilipdi. Henizem çöregi bitin ekeni. Gijeler ýatman siziñ golýazmañyzy okady. Soñ-soñlar samrap başlady. "Iç oguz bolsañ, daş ogza tarap, ura!" - diýip, üzüm kesilýän gaýçysyny alyp, gije garañka siñip gitdi - diýip, Şalar Myradowiçiñ aýaly aýtdy.
- Esli wagtlap tapmadyk. Soñ bir ýerden "Ura!" diýen sesi gelýär. Özem ses, geñ görmeli, ýokardan eşidilýär. Onýança-da dañ atdy. Görsek, Şalar agañ, äteñet tikenli agajyñ çür başynda läle kakyp, hymmyl çalyp otyr. Agajyñ iñ kiçi tikeni ýüzlük çüý ýaly. Elleri, aýaklary, endam-jany gyzyl gan. "Ýarasyndan akan ganlar, gider şarlaýa-şarlaýa" diýip, aýdyma zowladyp otyr. Arasynda: "Külli türkmen barysyny, men söýermen ili bilenem" diýýär.
Agaja hiç kim çykyp bilmedi. Ol agaja hatda itden gaçan pişigem çykmaga milt edip bilmeýär-ä. Gepiñ keltesi, ol agaja guşam gonanok. Edil oklukirpiniñ tikeni ýaly. Ýangyn komandasyna jañ etdiler. Ýörite merdiwanly maşyn geldi. Gaplañ tutan ýaly edip halta salyp düşürdiler. Häzirem Bekrewäniñ ýolundaky dälihanada ýatyr. Yzymdan baramda maña:
"Romanyñy pikirimi ýazyp goýandyryn" diýdi. Ol meni tanamady, ikimizi garyşdyrýar. Sen ýanyna barsañ mendir öýder - diýip, Şalar Myradowiçiñ aýaly eñredi.
Men golýazmamy, Şalar Myradowiçiñ ýazan resenziýasyny garbap alyp, neşirýata ýelk ýasaýdym. Bolan wakany Sapar Töräýewiçe jikme-jik gürrüñ berdim.
Ol:
- Wah, golýazmaña ýene ýigrimi bäş sahypa goşan bolsadyñ. Onda Şalar Myradowiç bu günlere sezewar bolmazdy - diýdi.
- Ýeri, bolýa-da, romanyñyz haýsam bolsa bir taraplaýyn ýürege däl-de, nerwä täsir edip bilýär. Emma biziñ käbir kitaplarymyz iki jahan owarrasy, makulatura - diýip, baş redaktor Sapar Töräýewiç uludan demini aldy.

Gurbangylyç HYDYROW.

Çeşme: wwwkitapcy.com

Ata gapjyk / ýumoreska

mybb@mybb.ru (Admin) — Fri, 01 Jan 2021 23:37:33 +0300

Ata gapjyk / ýumoreska
ATA GAPJYK

Obada Ata atly kän bolansoñ, il-gün olaryñ hersini lakamy bilen aýyl-saýyl edýär. Onsoñam, bilip goýuñ, türkmenler "Sebäpsiz çöp başy gymyldamaz" diýýändir. Adamlaryñ hersine bir sebäp bilen lakam galýar, ýagny her adamyñ lakam alşynyñ özboluşly, gyzykly taryhy bar.
Bu hekaýaty men obadaşym Ata gapjygyñ öz dilinden eşitdim.
- Nätjek-dä, şo gezek şeýdip... bir söý bilen lakam galdy-da! Marynyñ mal bazarynda göleli sygrymy diýen bahama satyp, puluny teletin gapjyga urdum. Içi sap ýüzlükden, ellilikden doly gapjygymy gaçyraýmaýyn diýip, penjegimiñ goltuk jübüsine saldym. Bazardan saýlandym. Päliýamanyñ biri timisgenip yzyma düşýän bolaýmasyn diýip, assyrynlyk bilen yzyma garadym. Hudaýa şükür, yzarlaýan ýok.
Güýz gününiñ salymy ýok-da. Gün ýaşmanka, obamyza gidýän awtobusa ýetişjek bolup, näçe ylgasamam, gijä galdym. Bu gijäni şäherde geçirip, obamyza ertir irden gitmegi ýüregime düwdüm-de, köne bazaryñ ýakynynda ýaşaýan Kakajan daýymlara ugradym. Pyýada iki ýana selpäp ýörseñ, ýadalýar, iki aýagyñ gurap gidýär. Suwsap, agzym tapbat ýaly boldy. Murgabyñ üstünden geçýän Pyýadaköpriniñ agzyndaky piwohana sowlup, bir kürüşgäni ýelmedim. Şonda-da ganmadym. Bular ýaly ysy bark urup duran tagamly piwo nirede gören zadym! Ýene-de bir kürüşgäni alyp, çaýyrlykda çökdüm.
Gün ýerine girende, men üçünji kürüşgäñ daşyna geçip, ony ýarpylapdym. Egrem-egrem bolup, boz bulanyp akýan tereñ derýa syn edip otyrkam, özüm ýaly bir ýaş ýigit "Dünýä haýran galyp otyrmyñ? Görseñ, bu dünýäñ añyrsyna ýetip bilýän dälsiñ! Gaty çylşyrymly gurlandyr!" diýip, kürüşgesini alyp ýanyma geldi. Gury çaýryñ üstünde gazet düşenip, aýbogdaşyny gurup oturdy. Çilim hödür etdi. Şol ýigit bilen gümür-ýamyr edişip, garañky gatlyşýança oturypdyrys.
Men gaty gijä galman, Kakajan daýymlara ýetmek üçin ýerimden galdym. Aşak eglip, köwşümiñ bagjygyny berkitdim-de, gürrüñdeşim bilen hoşlaşyp, ýola düşdüm. Daýymlar bilen aralykda äteñet garañky, çola köçe bar. Şol köçe bilen köwejekläp, üýşenip, köne haýatlaryñ, agaçlaryñ düýplerine gorka-gorka garap, haýdap barýarkam, yzymda bir aýak sesi peýda boldy. Gañrylyp seretdim. Hakyt bir gara yzymdan ylgap gelýär-dä! Ol ylgaşlap, meni tutjak bolýana meñzeýärdi. Meniñ gaçyp ugranymy bilip, "Dur! Eý, dursana!" diýibem gygyrdy. Göleli sygryñ giden bir bahasy jübiñdekä, bular ýaly garańky köçede hiý-de durup bolarmy?! Allany çagyryp, Kakajan daýymlara bakan ýazzyny berdim. Yzymdan gelýänem ýyndam eken. Ökjämi sydyrdyp, barha golaýlaýardy. Ol tutuk ses bilen zol-zol "Dur!" diýip gygyrýardy. Bir sapar ol "Dur! Gapjygyñy..!" diýen ýaly boldy. Meni howsala basdy. "Äh-ä, gördüñmi, bu haramzada meniñ ýanymda pully gapjygyñ bardygyny bilýän eken. Megerem, bazarda sygyr söwdasyny edenimizdw meni göz astyna alandyr! Şondan bäri yzyma düşüp ýören talañçydyr bi. Ýa piwo aljak bolup gapjygymy çykaramda, pulumyñ kändigini görendir-de, "Çola ýere çykaýsañ bor!" diýip, yzyma düşendir! Garaz, her zat etmeli welin, gapjygy halas etmeli!"
Indi aýaklarym ýer galtanok. Soñabaka aýaklarymyñ ysgyny gaçdy. Dabanym dagy zerzaw boldy. Ahyry çyraly çatryga ýetdim. Şol ýerde eli taýakly daýylaryñ birem gezim edip ýör eken. Şoña arkalanyp, ýagtyrak ýerde aýak çekdim. Meni kowalap gelýän milisioneri görüp, yzyna ökje göterer öýtdüm. Ol gorkman, ýagty ýere çykdy. Ýanyma geldi. Demi demine ýetmän, zordan gepledi:
- Dost, nätdiñ-aýt?! Bolsa-da ylgadyp, janymy aldyñ! Al gapjygyñy!
Görsem, onuñ elinde meniñ pully gapjygym. Müýnürgäp, ýüzüne seretdim. Asyl ol ýap-ýañyja meniñ bilen bile oturyp, piwo içen ýigit bolsa nätjek! Ýañy köwşümiñ bagyny berkitjek bolup aşak eglemde bir zat çaýyrly ýere gaçan ýalam bolupdy-la! Men bu bolan işe haýran galyp, gapjygy elime aldym. Ýigide minnetdarlyk bildirip, elini gysamda, utanyp ýüzüne garap bilmedim.
Ertesi oba geldim. Kimiñ görüp, kimiñ ýaýradýanyny Alla bilsin. Gapjykly gürrüñ öz gelmänkäm, oba dolan eken! Päheý-de welin!

Berdimuhammet GULOW.

Çeşme: kitapcy.com